💡 รู้หรือไม่..? SWIFT มีสำนักงานใหญ่ในเบลเยียม และไม่ได้เป็นธนาคารของสหรัฐฯ แต่เมื่อมหาอำนาจตะวันตกใช้มาตรการคว่ำบาตรทางการเงิน ประเทศหนึ่งอาจพบว่าธนาคารของตัวเอง “คุยกับโลกได้ยากขึ้น” ภายในเวลาไม่นาน

 https://www.facebook.com/share/1FBm3iPoKe/

💡 รู้หรือไม่..? SWIFT มีสำนักงานใหญ่ในเบลเยียม และไม่ได้เป็นธนาคารของสหรัฐฯ แต่เมื่อมหาอำนาจตะวันตกใช้มาตรการคว่ำบาตรทางการเงิน ประเทศหนึ่งอาจพบว่าธนาคารของตัวเอง “คุยกับโลกได้ยากขึ้น” ภายในเวลาไม่นาน

นี่คือความย้อนแย้งที่น่าสนใจมาก

SWIFT ไม่ได้ถือเงิน ไม่ได้พิมพ์ดอลลาร์ และไม่ได้เป็นเจ้าของบัญชีธนาคารของใคร แต่เครือข่ายนี้เชื่อมโยงสถาบันการเงินมากกว่า 11,500 แห่ง ในกว่า 200 ประเทศและดินแดน กลายเป็นหนึ่งในโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่สุดของระบบการเงินโลก

ดังนั้น อำนาจของ SWIFT จึงไม่ได้อยู่ที่การ “ถือเงิน”

แต่อยู่ที่การทำให้ธนาคารทั่วโลกสามารถ “สื่อสารเรื่องเงิน” ด้วยภาษามาตรฐานเดียวกัน

หากเรามองเรื่องนี้ผ่านเลนส์ภูมิรัฐศาสตร์ จะพบว่า SWIFT ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเทคโนโลยีธนาคาร แต่เป็นภาพสะท้อนว่าโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินสามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของอำนาจระหว่างประเทศได้อย่างไร

🌐 SWIFT: ไม่ได้ขนเงิน แต่ส่ง “คำสั่งเกี่ยวกับเงิน”

เวลาบริษัทไทยซื้อเครื่องจักรจากยุโรป ธนาคารฝั่งไทยกับธนาคารฝั่งยุโรปจำเป็นต้องแลกเปลี่ยนข้อมูลจำนวนมากว่า ใครเป็นผู้จ่าย ใครเป็นผู้รับ จำนวนเท่าไร สกุลเงินอะไร และจะชำระผ่านธนาคารตัวกลางใด

SWIFT ทำหน้าที่เป็นเครือข่ายส่งข้อความมาตรฐานเหล่านี้อย่างปลอดภัย

เปรียบง่าย ๆ เหมือนระบบประสาทของโลกการเงิน

มันไม่ได้เป็นเลือด และไม่ได้เป็นหัวใจ แต่หากระบบประสาทบางส่วนถูกตัด การสั่งงานระหว่างอวัยวะต่าง ๆ ก็ยากขึ้นทันที

อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ชัดว่า ไม่ใช่ “ทุกการโอนเงินข้ามประเทศในโลก” จำเป็นต้องผ่าน SWIFT เสมอไป เพราะยังมีเครือข่ายอื่น ระบบชำระเงินภูมิภาค การโอนภายในกลุ่มธนาคาร และโครงสร้างทางเลือกอีกหลายรูปแบบ

แต่ในโลกธนาคารระหว่างประเทศ SWIFT มีขนาดและการยอมรับสูงมาก จนการสูญเสียการเข้าถึงเครือข่ายนี้สามารถสร้างต้นทุนมหาศาลให้กับธนาคารและธุรกิจได้

🇺🇸 สหรัฐฯ: ไม่ได้เป็นเจ้าของ SWIFT แต่มีอำนาจที่อยู่ “ข้างหลังระบบ”

จุดนี้สำคัญมาก เพราะมักถูกอธิบายสั้นเกินไปว่า “สหรัฐฯ สั่งตัดประเทศไหนก็ได้”

ความจริงซับซ้อนกว่านั้น

SWIFT เป็นสหกรณ์ที่มีสำนักงานใหญ่ในเบลเยียม และอยู่ภายใต้กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องของยุโรป การตัดธนาคารรัสเซียบางแห่งออกจาก SWIFT ในปี 2022 เป็นส่วนหนึ่งของมาตรการคว่ำบาตรที่สหภาพยุโรปประกาศใช้

แต่เหตุใดสหรัฐฯ จึงยังมีอิทธิพลมหาศาล?

เพราะอำนาจของวอชิงตันไม่ได้มาจาก SWIFT เพียงอย่างเดียว

มันมาจาก “ระบบดอลลาร์”

การค้าระหว่างประเทศจำนวนมากยังเกี่ยวข้องกับดอลลาร์ ธนาคารขนาดใหญ่ทั่วโลกมีความสัมพันธ์กับระบบการเงินสหรัฐฯ และธุรกรรมดอลลาร์จำนวนมากเกี่ยวข้องกับธนาคารตัวกลางที่อยู่ภายใต้กฎหมายหรือข้อกำหนดของสหรัฐฯ

สหรัฐฯ จึงสามารถใช้มาตรการคว่ำบาตรเพื่อทำให้ธนาคารหรือบริษัทต่างประเทศต้องเลือกว่า

จะทำธุรกิจกับเป้าหมายที่ถูกคว่ำบาตร

หรือรักษาการเข้าถึงตลาดและระบบการเงินสหรัฐฯ เอาไว้

นี่ต่างหากคือจุดที่ทำให้อำนาจทางการเงินของสหรัฐฯ มีน้ำหนักระดับโลก

⚖️ บทวิเคราะห์: “ตัด SWIFT” ไม่ใช่การปิดสวิตช์ประเทศ แต่คือการเพิ่มต้นทุนให้เศรษฐกิจอย่างรุนแรง

การถูกตัดออกจาก SWIFT ไม่ได้หมายความว่าเงินทุกบาททุกดอลลาร์ของประเทศนั้นจะหยุดเคลื่อนที่ทันที

ธนาคารยังอาจหาช่องทางอื่นได้

ยังสามารถใช้ระบบส่งข้อความทางเลือก ใช้ธนาคารตัวกลางประเทศที่สาม ทำข้อตกลงทวิภาคี หรือสร้างระบบชำระเงินของตัวเอง

แต่คำถามสำคัญคือ

“ต้นทุนเท่าไร?”

เพราะระบบทางเลือกอาจมีสมาชิกน้อยกว่า สภาพคล่องต่ำกว่า ใช้งานยากกว่า ต้องผ่านตัวกลางมากขึ้น มีความเสี่ยงสูงขึ้น และคู่ค้าบางรายอาจไม่ยอมรับ

ดังนั้นอาวุธที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การทำให้ “โอนเงินไม่ได้ 100%”

แต่อยู่ที่การทำให้การค้าระหว่างประเทศช้าลง แพงขึ้น เสี่ยงขึ้น และทำให้ภาคเอกชนจำนวนมากตัดสินใจถอยออกไปเอง

นี่คือรูปแบบของอำนาจทางเศรษฐกิจยุคใหม่

ไม่จำเป็นต้องส่งเครื่องบินรบข้ามพรมแดน แต่สามารถใช้กฎหมาย มาตรฐานทางการเงิน ธนาคาร และการเข้าถึงตลาดเป็นแรงกดดันได้

🌏 แล้วทำไมจีน รัสเซีย และหลายประเทศจึงสร้างระบบทางเลือก?

คำตอบไม่ได้หมายความว่า SWIFT กำลังจะหายไป

ตรงกันข้าม ขนาดเครือข่ายของ SWIFT เป็นสิ่งที่สร้างยากมาก เพราะระบบการเงินมี “Network Effect”

ยิ่งธนาคารใช้มาก ระบบยิ่งมีประโยชน์ และเมื่อทุกคนอยู่ในระบบเดียวกัน การย้ายออกไปใช้ระบบใหม่ยิ่งมีต้นทุนสูง

แต่การคว่ำบาตรอิหร่านและรัสเซียได้ส่งสัญญาณให้หลายประเทศเห็นว่า

“โครงสร้างพื้นฐานทางการเงินก็มีความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์”

จีนจึงพัฒนา CIPS

รัสเซียพัฒนา SPFS

หลายประเทศทดลองใช้เงินสกุลท้องถิ่นในการค้าระหว่างกัน

ธนาคารกลางหลายแห่งศึกษาสกุลเงินดิจิทัล และหลายภูมิภาคพยายามเชื่อมระบบชำระเงินของตัวเองให้มากขึ้น

ไม่ได้หมายความว่าพรุ่งนี้โลกจะเลิกใช้ดอลลาร์หรือ SWIFT

แต่หมายความว่าโลกกำลังพยายามสร้าง “ทางเลือกสำรอง” เพื่อไม่ให้โครงสร้างสำคัญทั้งหมดขึ้นอยู่กับเส้นทางเดียว

🚀 แล้วประเทศไทยควรวางตัวอย่างไร?

ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่าง “SWIFT หรือระบบจีน” แบบขาวกับดำ

สิ่งที่ไทยต้องการมากกว่าคือ “ความยืดหยุ่นทางการเงิน”

ระดับแรก ไทยควรรักษาความเชื่อมโยงกับระบบการเงินโลกที่มีสภาพคล่องสูง เพราะประเทศที่พึ่งพาการส่งออก การท่องเที่ยว และการลงทุนต่างชาติอย่างไทยต้องการระบบชำระเงินที่คู่ค้าทั่วโลกเชื่อถือ

ระดับที่สอง ไทยควรเพิ่มทางเลือก

การเชื่อม PromptPay กับระบบชำระเงินของประเทศเพื่อนบ้าน การใช้สกุลเงินท้องถิ่นในบางธุรกรรม และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานการเงินดิจิทัล สามารถลดต้นทุนและลดการพึ่งพาช่องทางเดียวได้

ระดับที่สาม ไทยต้องมองเรื่องนี้เป็น “ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ”

เหมือนประเทศไม่ควรมีท่าเรือแห่งเดียว โรงไฟฟ้าแห่งเดียว หรือเส้นทางอินเทอร์เน็ตระหว่างประเทศเพียงเส้นเดียว ระบบการเงินระหว่างประเทศก็ควรมีทางเลือกสำรองเช่นกัน

แต่การมีทางเลือกไม่เท่ากับการตัดตัวเองออกจากระบบหลัก

ยุทธศาสตร์ที่เหมาะกับไทยจึงไม่ใช่ De-dollarization แบบสุดโต่ง และไม่ใช่การผูกอนาคตทั้งหมดไว้กับระบบใดระบบหนึ่ง

แต่คือ Diversification — เชื่อมทุกระบบที่จำเป็น และรักษาความสามารถในการทำธุรกิจกับทุกฝ่าย

SWIFT จึงสอนเราว่า “อำนาจ” ในศตวรรษที่ 21 ไม่ได้มีแค่กองทัพ

ประเทศที่ควบคุมเทคโนโลยี มาตรฐาน สกุลเงิน ตลาดทุน เครือข่ายธนาคาร และโครงสร้างพื้นฐานที่คนอื่นจำเป็นต้องใช้ ย่อมมีอำนาจต่อรองโดยไม่ต้องครอบครองดินแดนของอีกฝ่าย

ขณะเดียวกัน การเกิดขึ้นของ CIPS, SPFS และระบบชำระเงินรูปแบบใหม่ก็เตือนว่า เมื่อโครงสร้างพื้นฐานถูกใช้เป็นเครื่องมือทางยุทธศาสตร์บ่อยครั้ง ประเทศอื่นย่อมมีแรงจูงใจสร้างทางเลือกของตัวเอง

นี่คือการแข่งขันที่ใหญ่กว่าคำถามว่า

“ใครเป็นเจ้าของ SWIFT?”

คำถามที่สำคัญกว่าคือ

“อีก 10–20 ปีข้างหน้า ใครจะเป็นเจ้าของเครือข่ายที่โลกขาดไม่ได้?”

และสำหรับประเทศไทย ระหว่างการอยู่กับระบบหลักที่มีประสิทธิภาพสูง กับการลงทุนสร้างทางเลือกสำรองเพื่อเพิ่มอิสระทางยุทธศาสตร์ คุณคิดว่าไทยควรให้น้ำหนักกับด้านใดมากกว่ากัน?

#ทางเลือกประเทศไทย